تبلیغات
(( خورشید سرخ )) - مطالب اردیبهشت 1390
پنجشنبه 22 اردیبهشت 1390

حماسه زنان در عاشورا

   نوشته شده توسط: مهدی مهرشریف    نوع مطلب :کتابخانه ،زندگینامه ،داستان ها ،کوفیان زمان ،روز شمار محرم ،

حماسه زنان در عاشورا
حماسه زنان در عاشورا

مقدمه‌ 

حدود 1400 سال‌ پیش‌ در سرزمینی‌ به‌ نام‌ كربلا، در میان‌ ریگ‌زارهای‌ خشك‌ وبدون‌ حیات‌، واقعه‌ای‌ شكل‌ گرفت‌ كه‌ با درخشش‌ خود به‌ ابدیت‌ پیوست‌؛ «واقعة‌ عاشورا»،رهبر آن‌ كسی‌ جز «حسین‌ بن‌ علی‌» نبود، حسینی‌ كه‌ آیین‌ ظلم‌ و ستم‌ را درهم‌ كوبید. 
امام‌ حسین‌ (ع) برای‌ نجات‌ انسان‌ها به‌ پاخاست‌ و قیام‌ كرد و در این‌ راه‌ حتی‌خاندان‌ خود را هم‌ به‌ استقبال‌ شهادت‌ فرستاد. در كاروان‌ِ حسین‌ فقط‌ یك‌ عده‌ سربازنظامی‌ شركت‌ نداشت‌، بلكه‌ كاروانی‌ عاشق‌ بودند از زن‌ و مرد، پیر و جوان‌، كودك‌ وبزرگ‌سال‌، كه‌ ماجرای‌ فداكاری‌ها و جان‌ فشانی‌های‌ هركدام‌ در تاریخ‌ به‌ جا مانده‌ است‌. 
به‌ راستی‌ امام‌ حسین‌ خوب‌ می‌دانست‌ كه‌ از مجرای‌ تجهیزات‌ نظامی‌، قدرت‌درهم‌ كوبیدن‌ آن‌ دستگاه‌ پر قدرت‌ و جبار را ندارد، ولی‌ نقشة‌ امام‌ حسین‌ (ع) برای‌رسیدن‌ به‌ هدف‌ والای‌ خود، چیز دیگری‌ بود. نقشة‌ او، به‌ تصویر كشیدن‌ فداكاری‌ وجانبازی‌ و شجاعت‌ افراد كاروان‌ بود و شعار آنها «هیهات‌ مِن‌َ الذِّلَه‌». 
در این‌ میان‌، اگر نبود صبر و بردباری‌ زنان‌ هنگام‌ مصائب‌ و داغ‌ عزیزان‌شان‌ و اگرنبود پشتیبانی‌ و حمایت‌ همه‌ جانبه‌ (لفظی‌ و عملی‌) آنان‌ از همسران‌ و فرزندان‌ خود وتشویق‌ آنان‌ به‌ حمایت‌ از مولای‌ خود تا سر حد جان‌، عاشورا به‌ كجا می‌انجامید؟ 
به‌ راستی‌ نهضت‌ عاشورا را بدون‌ رشادت‌ها و شجاعت‌ها و بردباری‌های‌ بزرگ‌بانوی‌ كربلا، «زینب‌»، چگونه‌ می‌توان‌ وصف‌ نمود؟ آن‌ گاه‌ كه‌ زنان‌ با احساسات‌ خود به‌فرزندان‌ و همسران‌شان‌ روحیه‌ می‌دادند و پرستاری‌ مهربان‌ بر بالین‌ آنها بودند وبا سخن‌و ناله‌ و زاری‌شان‌ لرزه‌ بر اندام‌ دشمنان‌ می‌انداختند، نادیده‌ نمی‌توان‌ گرفت‌ . 
ما نیز به‌ منظور تبیین‌ هرچه‌ بیشتر نقش‌ زنان‌ در نهضت‌ عاشورا در این‌ مقال‌ به‌بررسی‌ و تحقیق‌ در لا به‌ لای‌ صفحات‌ تاریخ‌ كربلا پرداخته‌ایم‌ تا شاید بتوانیم‌ در این‌سال‌، عزت‌ و سربلندی‌ زنان‌ نهضت‌ عاشورا را دریابیم‌ و پویندة‌ راه‌ پر افتخار آنان‌ باشیم‌. 

راز همراهی‌ زنان‌ در كاروان‌ 

با توجه‌ به‌ نبوغ‌ و علم‌ و مهارتی‌ كه‌ امام‌ در اوضاع‌ سیاسی‌ اسلام‌ داشت‌؛ از روی‌نقشة‌ صحیح‌ و مجرای‌ طبیعی‌، شروع‌ به‌ مبارزه‌ كرد و هرچیزی‌ كه‌ در پیشرفت‌ مقصودش‌مؤثر بود، به‌ كار بست‌. مؤثرترین‌ عاملی‌ كه‌ در پیشرفت‌ هدف‌ امام‌ حسین‌ دخیل‌ بود،همراه‌ آوردن‌ و شركت‌ زنان‌ در این‌ نهضت‌ عظیم‌ دینی‌ بود. اگر امام‌ حسین‌ با یك‌ عده‌ ازیاران‌ و وابستگان‌ خود به‌ كوفه‌ می‌رفت‌ و شهید می‌شد، بلافاصله‌ دستگاه‌های‌ تبلیغاتی‌بنی‌ امیه‌ كه‌ در همه‌ جا آماده‌ و مجهز بودند و تمام‌ پیشامدها را به‌ نفع‌ آنان‌ توجیه‌ می‌كرد،به‌ كار می‌افتادند. 
بر اثر تبلیغات‌ سوء بنی‌ امیه‌، مردم‌ این‌ قیام‌ و جنگ‌ را از جنگ‌های‌ معمولی‌ میان‌اعراب‌ تلقی‌ می‌نمودند و سر و صداها در مدت‌ كمی‌ خاموش‌ می‌گشت‌ و باز بنی‌ امیه‌ دركرسی‌ سلطنت‌ قرار می‌گرفت‌ و بر مبنای‌ مرام‌ خود عمل‌ می‌كرد، اما شركت‌ بانوان‌ در این‌قیام‌، نگذاشت‌ نقشة‌ شوم‌ بنی‌ امیه‌ عملی‌ شود. 
مرحوم‌ آیتی‌ اصرار دارد كه‌ اهتمام‌ زنان‌ اهل‌بیت‌ به‌ خطبه‌ و خطابه‌ در فرصت‌های‌مختلف‌، با بودن‌ امام‌ علی‌ بن‌ الحسین‌، همه‌ برای‌ این‌ بوده‌ كه‌ مانع‌ تحریف‌ حادثة‌ كربلاشوند (چه‌ لفظی‌ و چه‌ معنوی‌). متن‌ آن‌چه‌ واقع‌ شده‌ بود را به‌ صورت‌ خطبه‌ و خطابه‌ بیان‌كردند و هدف‌ِ امام‌ را هم‌ تشریح‌ كردند. 
راز مطلب‌ این‌ است‌ كه‌ حسین‌ می‌خواهد از راه‌ شهادت‌، ماده‌ای‌ تهیه‌ كند كه‌ باتبلیغ‌ روی‌ آن‌، برای‌ ابد دستگاه‌ اموی‌ را رسوا سازد و آیین‌ ظلم‌ و ستم‌ آنان‌ را محكوم‌نماید. 
مرگ‌ و شهادت‌ ركن‌ اساسی‌ و هستة‌ مركزی‌ نقشة‌ حسین‌ است‌، اگر صحنة‌لرزانندة‌ كربلا به‌ وجود نیاید، زینب‌ كبری‌ و زین‌ العابدین‌ با كدام‌ سرمایه‌ می‌توانند قدم‌ درراه‌ تبلیغ‌ گذارند و با كدام‌ حربه‌ می‌توانند پیكر ظلم‌ اموی‌ را در هم‌ كوبند. 
حسین‌ می‌رود تا با جانبازی‌ پرشكوه‌ خود، این‌ سرمایه‌ را تهیه‌ كند، می‌رود تا باایجاد یك‌ صحنة‌ شكننده‌، حربة‌ لازم‌ را به‌ دست‌ زینب‌ و بازماندگان‌ خود بسپرد. به‌همین‌ دلیل‌ است‌ كه‌ او خود تنها در این‌ راه‌ نمی‌رود، بلكه‌ زنان‌ و كودكان‌ و جمیع‌بستگانش‌ را نیز به‌ همراه‌ می‌آورد. به‌ او گفتند: ای‌ حسین‌، اكنون‌ كه‌ خود عازم‌ این‌ سفرهول‌ انگیز و خطرناك‌ هستی‌، چرا كودكان‌ و زنان‌ را با خود می‌بری‌؟ محمد حنفیه‌، باچشمانی‌ اشكبار اصرار می‌ورزید كه‌ حسین‌ از بردن‌ زنان‌ و كودكان‌ خودداری‌ كند، ولی‌حسین‌ به‌ همه‌ یك‌ جواب‌ می‌داد و می‌فرمود: «نه‌، آنها نیز باید در این‌ مسافرت‌ با من‌باشند، خداوند خواسته‌ آنان‌ نیز لباس‌ اسارت‌ به‌ تن‌ داشته‌ باشند.» 
آری‌ باید یك‌ كاروان‌ اسیر به‌ راه‌ افتد و در لباس‌ اسارت‌، دربارة‌ قتل‌ حسین‌ تبلیغ‌كند و كوفه‌ و شام‌ را منقلب‌ نماید. 

نقش‌های‌ زنان‌ در نهضت‌ عاشورا 
نقش‌ اول‌ ـ تبیین‌ حقیقت‌ قیام‌: قیام‌ و مسافرت‌ امام‌ حسین‌ از مكه‌ به‌ سوی‌ كوفه‌،برای‌ جنگ‌ با بنی‌ امیه‌ نبود، بلكه‌ برای‌ نهی‌ از منكر، تغییر بدعت‌ها، اصلاح‌ كار امت‌ وآشكار ساختن‌ حق‌ و حقیقت‌ بود. 
همراه‌ آوردن‌ بانوان‌، نظر به‌ اوضاع‌ و احوال‌ و عوامل‌ طبیعی‌ آن‌ روز ، این‌ مطلب‌ راتأیید می‌كند كه‌ حركت‌ امام‌ حسین‌ از حجاز به‌ سوی‌ عراق‌ به‌ سبب‌ دعوت‌نامه‌هایی‌ بودكه‌ رجال‌ بزرگ‌ اهل‌ كوفه‌ به‌ او نوشته‌ بودند و خواستار سفر امام‌ به‌ كوفه‌ بودند بر حسب‌وظیفة‌ دینی‌ به‌ دستیاری‌ و تشریك‌ مساعی‌ اهل‌ كوفه‌، احكام‌ و حقایق‌ اسلام‌ را ترویج‌كنند. وجود بانوان‌ در این‌ مسافرت‌ حاكی‌ از ا´ن‌ بود كه‌ حضرت‌، دعوت‌ كوفیان‌ را از صمیم‌دل‌ قبول‌ كرده‌ و با زن‌ و فرزند به‌ طرف‌ آنها رهسپار گردیده‌ است‌ و خیال‌ حیله‌ و دورنگی‌ وفرار در كار نبوده‌ است‌. این‌ معنی‌ در تهییج‌ اشخاصی‌ كه‌ به‌ وعده‌های‌ خود وفا نكردند، اثر مهمی‌ داشت‌. 
نقش‌ دوم‌ ـ تعیین‌ حد فداكاری‌ در راه‌ دین‌: طبق‌ آیات‌ و روایات‌ مختلف‌، مسلمان‌در راه‌ دین‌ و حفظ‌ آن‌ باید از مال‌و جان‌ خویش‌ بگذرد. امام‌ حسین‌ عملاً این‌ مطلب‌ را به‌عموم‌ مردم‌ تعلیم‌ داد. برای‌ این‌ كه‌ فطرت‌ بشری‌ طوری‌ آفریده‌ شده‌ كه‌ در بیشتر وقت‌هااز جانبازی‌ و كشته‌ شدن‌ خود چندان‌ وحشتی‌ ندارد، اما هنگامی‌كه‌ متوجه‌ شد در صورت‌تسلیم‌ نشدن‌، زن‌ و بچه‌اش‌ گرفتار خواهند شد، در برابر دشمن‌ تسلیم‌ می‌گردد و اعتذارمی‌نماید. 
امام‌ حسین‌ در كربلا در شرایط‌ سختی‌ قرار گرفته‌ بود. او و خانواده‌اش‌، با یاران‌ كم‌ ونبودن‌ آب‌ و آذوقه‌، در میان‌ سی‌ هزار دشمن‌ محاصره‌ شده‌ بودند. ناله‌ و پریشانی‌ خواهران‌و دخترانش‌ او را متأثر می‌سازد و مكرر از طرف‌ دشمن‌ به‌ او تسلیم‌ شدن‌ در برابر یزیدپیشنهاد می‌شود. با این‌ همه‌ تا آخرین‌ لحظه‌، عزت‌ و شهامت‌ خود را حفظ‌ كرد، به‌ خواری‌و ننگ‌ ، تن‌ نداد و در برابر ستمكاران‌ سر تسلیم‌ فرود نیاورد. 
روز عاشورا كه‌ به‌ تدریج‌ نشانه‌های‌ گرفتاری‌ بانوان‌ ظاهر می‌شد، آنان‌ را به‌ صبردعوت‌ می‌كرد و به‌ ثواب‌ اجرهای‌ پروردگار امیدوارمی‌ ساخت‌. امام‌ حسین‌ با این‌ رفتار وگفتار، ارزش‌ و اهمیت‌ دین‌ را بیان‌ نمود و به‌ تمامی‌ مسلمانان‌ درس‌ دینداری‌ داد. 
نقش‌ سوم‌ ـ گریه‌ و ناله‌: 
خاندان‌ امام‌ حسین‌ در جاهای‌ مختلف‌ و حساس‌ طوری‌ناله‌ و گریه‌ نموده‌اند كه‌ حتی‌ دشمنان‌ را هم‌ منقلب‌ و متأثر ساخته‌اند. این‌ گریه‌ها آن‌ روزمانند شعله‌ سوزانی‌ بود كه‌ بر خرمن‌ هستی‌ و كاخ‌های‌ بیداد حكومت‌ بنی‌ امیه‌ می‌افتاد ونابودش‌ می‌كرد. شهادت‌ امام‌ حسین‌ و یاران‌ وی‌ با آن‌ وضع‌ رقت‌ بار، ا´نقدر مردم‌ را متاثرنمی‌كرد كه‌ ناله‌ها و گریه‌های‌ بانوان‌، مردم‌ را تحت‌ تاثیر قرار می‌داد. ناله‌ و گریة‌ بانوان‌ درروز عاشورا، مجلس‌ ابن‌ زیاد و یزید و سایر جاها پس‌ از واقعه‌ كربلا گویای‌ یك‌ نسیم‌ جان‌افزا و حیات‌ بخشی‌ بود كه‌ هر ساعت‌ بر پیكره‌ این‌ نهضت‌ عظم‌ می‌دمید، بر افروخته‌ترمی‌كرد و درهمه‌ جا ا´ن‌ را زنده‌ نگه‌ می‌داشت‌ و نمی‌گذاشت‌ نفوذ بنی‌ امیه‌ ا´ن‌ را از بین‌ ببردوبی‌ اثر نماید. در شهر كوفه‌، شام‌، مدینه‌ وبین‌ راه‌ها با گریه‌ها و ناله‌های‌ جان‌ سوزخود،طوری‌ شهادت‌ و واقعة‌ عاشورا را مجسم‌ می‌ساختند، گویا مردم‌ ا´ن‌ واقعة‌ اسف‌ بار رادیدند. 
نقش‌ چهارم‌ ـ اسیری‌ بانوان‌: 
موضوع‌ اسیری‌ ا´ل‌ پیامبر پس‌ از كشتن‌ عزیز انشان‌ا´ن‌ روز نظر تمامی‌ مسلمانان‌ كاری‌ بود برخلاف‌ منطق‌ دین‌ و قرا´ن‌، مخصوصاً با ا´ن‌ وضع‌رقت‌ بار. شكنجه‌ و فشاری‌ كه‌ در كربلا در راه‌ها و در شهر شام‌ به‌ آنان‌ روا داشتند. دیگربنی‌ امیه‌ نتوانست‌ روی‌ این‌ عمل‌ خلاف‌ دین‌ و قرآن‌ خود، پرده‌پوشی‌ كند، در نتیجه‌،دشمنی‌ آنان‌ با پیامبر و فرزندانش‌، قرآن‌ و اسلام‌، جلوی‌ چشم‌ همه‌ مردم‌ آشكار شد.مسلمانان‌ به‌ تدریج‌ حساب‌ آنها را از اسلام‌ و قرآن‌ جدا كردند. 
بانوان‌ هم‌ موضوع‌ اسیری‌ خود را با لحن‌ انكار و اعتراض‌ به‌ كارهای‌ بنی‌ امیه‌ درجاهای‌ متعدد ذكر می‌نمودند و مردم‌ را منقلب‌ می‌كردند. هنگامی‌كه‌ اهل‌ شام‌ از اهل‌بیت‌عصمت‌ پرسیدند: شما كیستید؟ سكینه‌ دختر امام‌ حسین‌ فرمود: «ما اسیران‌ آل‌ محمد هستیم‌». 
در مجلس‌ یزید، فاطمه‌ دختر امام‌ حسین‌ صدا زد: ای‌ یزید دختران‌ رسول‌ خدااسیر باشند؟ 
بر اثر این‌ سخن‌ حاضران‌ و خانوادة‌ یزید در پس‌ پرده‌ صدایشان‌ به‌ گریه‌ بلند شد. 
شكی‌ نیست‌ این‌ نوع‌ تأثّرات‌ برای‌ اسیری‌ آل‌ پیامبر، خشم‌ و نفرت‌ مردم‌ را برامویان‌ برانگیخت‌ و حكومت‌ آنها را در نظر مردم‌ منفور و متزلزل‌ ساخت‌ و آنچه‌ در كربلا،در كوفه‌ و در مسیر شام‌ به‌ وقوع‌ پیوست‌، سودمندترین‌ تبلیغ‌ بر ضد بنی‌ امیه‌ بود. 
شیخ‌ بهایی‌ می‌نویسد: هنگامی‌ كه‌ زنان‌ اسیر وارد منزل‌ شدند، زن‌های‌ آل‌ ابی‌سفیان‌ با چشمان‌ پر از اشك‌ از آنان‌ استقبال‌ كردند و دست‌های‌ آنان‌ را بوسیدند و سه‌ روزهمراه‌ آنان‌ به‌ سوگواری‌ پرداختند. 

ابعاد حضور زنان‌ در نهضت‌ عاشورا 

با نگاهی‌ به‌ تاریخ‌ عاشورا، مشاهده‌ می‌شود كه‌ زنانی‌ كه‌ در صحنه‌های‌ كربلاحضور داشتند با به‌ عهده‌ گرفتن‌ نقش‌های‌ گوناگون‌، این‌ نهضت‌ را ماندگاركردند. در واقع‌درس‌های‌ آموزنده‌ این‌ نهضت‌ كه‌ بانوان‌ فداكار ا´ن‌ را عرضه‌ كردند، هركدام‌ این‌ واقعیت‌ راآشكار می‌كند كه‌ نیمی‌ از تاریخ‌ وقایع‌ عاشورا را زنان‌ به‌ دوش‌ كشیده‌اند. از جمله‌ ابعادآموزندة‌ این‌ حضور می‌توان‌ به‌ موارد زیر اشاره‌ نمود: 

ـ مشاركت‌ زنان‌ در جهاد: 

شركت‌ در جبهة‌ پیكار و همدلی‌ و همراهی‌ با نهضت‌مردانة‌ امام‌ حسین‌ و مشاركت‌ در ابعاد مختلف‌ آن‌ از جلوه‌های‌ این‌ حضور است‌. چه‌همكاری‌ «طوعه‌» در كوفه‌ با نهضت‌ مسلم‌، چه‌ همراهی‌ همسران‌ برخی‌ شهدای‌ كربلا،چه‌ اعتراض‌ و انتقاد برخی‌ همسران‌ سپاه‌ كوفه‌ به‌ جنایت‌های‌ شوهرانشان‌، مثل‌«زن‌خولی‌». 

ـ آموزش‌ صبر: 

روحیة‌ مقاومت‌ و تحمل‌ زنان‌ به‌ شهادت‌ها در كربلا، درس‌ دیگرنهضت‌ بود. اوج‌ این‌ صبوری‌ و پایداری‌ در رفتار و روحیات‌ «زینب‌ كبری‌» جلوه‌گر بود. 

ـ پیام‌ رسانی‌: 

افشاگری‌های‌ زنان‌ و دختران‌ كاروان‌ كربلا، چه‌ در اسارت‌ و چه‌ دربازگشت‌ به‌ مدینه‌، نشانة‌ پاسداری‌ از خون‌ شهدا بود. بانوان‌ در خطبه‌ها و در گفت‌و گوهای‌پراكنده‌ خویش‌ كه‌ به‌ تناسب‌ زمان‌ و مكان‌ بود، امویان‌ را نشانه‌ گرفتند. 
حضور زنان‌ در همراهی‌ بعضی‌ انبیا و پیامبر خاتم‌ و نهضت‌ عظیم‌ عاشورا نشان‌می‌دهد كه‌ این‌ حضور می‌تواند بار عاطفی‌ را در این‌ گونه‌ حركت‌ها افزایش‌ دهد، ضمن‌این‌ كه‌ در پیام‌ رسانی‌ در ادامه‌ حركت‌ نیز مؤثر بوده‌اند. 
پرستاری‌: رسیدگی‌ به‌ بیماران‌ و مداوای‌ مجروحان‌ از نقش‌های‌ دیگر زنان‌ درجبهه‌ها از جمله‌ عاشوراست‌. نقش‌ پرستاری‌ و مراقبت‌ حضرت‌ زینب‌ از امام‌ سجاد از این‌نمونه‌هاست‌. 


ادامه مطلب

برچسب ها: امام حسین به عشق زیارتت ، امام حسین ، یا امام رضا (ع) ،