تبلیغات
(( خورشید سرخ )) - مطالب تیر 1392
سه شنبه 18 تیر 1392

امام مهدی(عج) در ادعیه ماه رمضان

   نوشته شده توسط: مهدی مهرشریف    نوع مطلب :مقالات ،کتابخانه ،ادعیه وزیارات ،

امام مهدی(عج) در ادعیه ماه رمضان

 یكی از زمان‌هایی كه دعای برای امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ در آن سفارش شده است، تمام ماه رمضان است.


ماه رمضان، بهار قرآن و هنگامه‌ی معطر شدن جان‌های مؤمنان با عطر دل نواز آیه‌های الهی است.
رسول گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ عترت خود را همراه و قرین قرآن نامید، پس رمضان همان گونه كه بهار قرآن است. باید بهار ولایت نیز باشد. به همین خاطر در این ماه آن چنان كه از سوی پیشوایان دینی به قرآن دعوت شده است، جویندگان حقیقت به ولایت و امامت نیز فرا خوانده شده‌اند. این حقیقت را در ادعیه‌ای از ماه مبارك رمضان كه در ارتباط با امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ است به عیان می‌توان مشاهده كرد.
ما در اینجا برخی از این ادعیه را از كتاب شریف مكیال المكارم[1] نقل می‌كنیم. در این كتاب در این رابطه چنین آمده است:
تمام ماه رمضان
(یكی از زمان‌هایی كه دعای برای امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ در آن سفارش شده است، تمام ماه رمضان است.) به خصوص در شب‌های آن ماه شریف، زیرا كه این ماه بهار دعا كردن است، و این هم بهترین دعاها می‌باشد. از همین روی از خود آن حضرت ـ كه خداوند فرجش را برساند ـ أمر و اهتمام به دعای افتتاح در شبهای این ماه رسیده است. بنابراین از خواندن آن غافل مشو كه جدّاً دعایی است نفیس، و جامع مطالب دنیا و آخرت می‌باشد.
و نیز مؤید این مطلب است آن كه رئیس محدثین شیخ بزرگوار صدوق ـ رحمه الله علیه ـ در كتاب فضائل شهر رمضان به سند خود از حضرت امام رضا ـ علیه السّلام ـ آورده كه درباره‌ی خوبی‌های ماه رمضان فرمود: كارهای نیك در ماه رمضان پذیرفته شود و بدی‌ها آمرزیده گردد. هر كس در ماه رمضان یك آیه از كتاب خدای ـ عز و جل ـ بخواند چنان است كه در ماه‌های دیگر ختم قرآن كند، و هر كه در این ماه به روی برادر مؤمنش بخندد، روز قیامت او را ملاقات ننماید جز این كه در روی او خنده آورد، و وی را به بهشت مژده دهد، و هر كس در این ماه مؤمنی را یاری كند خدای تعالی او را در درگذشتن از صراط یاری نماید. روی كه قدم‌ها در آن خواهد لغزید، و هر آن كه در این ماه خشم خود را فرو گیرد، خداوند روز قیامت خشم خود را از او باز دارد، و كسی كه در آن اندوهگینی را دادرس شود خدایش از بیم بزرگ روز قیامت در امان دارد، و هر كه در این ماه ستمدیده‌ای را یاری نماید خداوند او را بر هر كسی كه در دنیا با وی دشمنی ورزد یاری فرماید، و روز قیامت هنگام سنجش اعمال و حساب نیز یاریش كند.
ماه رمضان؛ ماه بركت؛ ماه رحمت؛ ماه مغفرت؛ و ماه توبه و بازگشت (به درگاه خداوند) است، و هر كس در ماه رمضان آمرزیده نشود پس در چه ماهی آمرزیده خواهد شد!؟ پس از خداوند بخواهید كه روزه را از شما بپذیرد. و آن رمضان را آخرین رمضان شما قرار ندهد، و این كه شما را در این ماه برای فرمانبرداریش توفیق بخشد، و از نافرمانیش محفوظ بدارد، كه او بهترین سئوال شدگان است.[2]
می‌گویم: در باب پنجم گفتیم كه دعا برای تعجیل فرج و گشایش امر مولایمان حضرت حجت ـ عجل الله تعالی فرجه ـ از اقسام یاری و كمك می‌باشد، كه در این جهت شریف یاری كردن مؤمن تأكید شده این كه در این ماه مبارك به آن عمل گردد، و بدون شك یاری كردن امام ـ علیه السلام ـ بهترین و تمام‌ترین اصناف یاری كردن است.
و گواه بر آنچه ذكر شد از اهتمام به آن در ماه رمضان: دعایی است كه در كتاب اقبال و زاد المعاد از امام چهارم سید العابدین و فرزندش ابو جعفر باقر ـ علیه السلام ـ روایت آمده كه اولش چنین است: «اللهم هذا شهر رمضان... و در آن آمده: أسألك أن تنصر خلیفه محمد و وصیّ محمد و القائم بالقسط من أوصیاء محمد صلواتك علیه و علیهم أعطف علیهم نصرك...»؛ خدایا این ماه رمضان است... از تو می‌خواهم كه جانشین محمد و وصی محمد و قیام كننده‌ی به عدالت از اوصیاء محمد ـ كه درودهایت بر او و ایشان باد ـ را یاری نمایی، یاریت را بر آنان معطوف بدار.
و نیز شاهد بر آن است روایتی كه ثقه الاسلام محمد بن یعقوب كلینی ـ رحمه الله علیه ـ در كتاب الصوم فروع كافی از محمد بن عیسی به سند خود از امامان ـ علیه السلام ـ آورده كه فرمود: این دعا را شب بیست و سوم ماه رمضان در حال سجده و برخاستن و نشستن و در هر حال تكرار می‌كنی، و نیز هر قدر كه می‌توانی و هرگاه كه به یادت آمد در دوران زندگیت، پس از حمد خدای تبارك و تعالی و درود بر پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بگو: «الهم كن لولیك فلان بن فلان فی هذه الساعه و فی كل ساعه ولیا و حافظا و ناصرا و دلیلا و قائدا و عینا حتی تسكنه أرضك طوعا و تمتّعه فیها طویلا.»[3] خداوندا برای ولی خودت فلان فرزند فلان (در هر زمانی شیعیان نام امام عصر و نام پدرش را می‌گفتند و در زمان ما باید گفت: حجت بن الحسن علیه و علی آبائه السلام ـ مترجم) در این ساعت و هر ساعت سرپرست و نگهدار و یاور و راهنما و پیشوا و مددكار باش تا این كه او را در زمین خویش (فرمانروای) مطاع گردانی و در آن دورانی طولانی بهره‌مند سازی.
این حدیث شریف دلالت دارد بر این كه دعا كردن برای آن امر بزرگ (زودتر شدن ظهور) در شب بیست و سوم ماه رمضان مهمتر و مؤكدتر است از وقتها و زمان‌های دیگر، همچنان كه در ماه رمضان از سایر ماهها تأكید بیشتری دارد،‌به جهت این كه جهات استجابت و روی آوردن به درگاه خداوند و پاداش در آن شب جمع است، و نیز فرشتگان و روح در آن شب فرود می‌آیند، و درهای فتح و رحمت آن قدر گشوده می‌شود كه در شب‌های دیگر گشوده نشوند. و بلكه از صریح بعضی از روایات به دست می‌آید كه آن شب همان شب قدر است كه از هزار ماه بهتر می‌باشد، چنان كه ثقه الاسلام محمد بن یعقوب كلینی ـ رحمه الله علیه ـ در كتاب اصول كافی باب النوادر كتاب فضل القرآن به سند خود از حضرت امام صادق ـ علیه السلام ـ از پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ آورده كه فرمود: قرآن در بیست و سوم ماه رمضان فرود آمد.[4] این حدیث به ضمیمیه‌ی این كه خدای عز و جل فرمود: «انا انزلناه فی لیله القدر» ما (قرآن) را در شب قدر فرو فرستادیم؛[5] دلالت دارد بر این كه شب قدر همان شب بیست و سوم ماه رمضان است، و این برای اهل بینش واضح است.
و محقق نوری ـ رحمه الله علیه ـ در كتاب النجم الثاقب دعای مزبور را به گونه‌ی مبسوطی از كتاب المضمار تألیف سید علمای بزرگوار آن كه شایسته است عموم اهل بینش به او اقتدا كنند سید علی بن طاووس ـ رحمه الله علیه ـ نقل كرده است، دعا چنین است: «اللهمّ كن لولیك القائم بأمرك الحجه بن الحسن المهدی علیه و علی آبائه أفضل الصلاه و السلام فی هذه الساعه و فی كل ساعه ولیاً و حافظاً و قائداً و ناصراً و دلیلاً و مؤیّداً (مریداً ـ خ ل) حتی تسكنه أرضك طوعاً و تمتّعه فیها طولاّ و عرضاً و تجعله من الائمه الوارثین اللهم انصره و انتصر به و اجعل النصر منك له و علی یده و اجعل النصر له و الفتح علی وجهه و لا توجه الأمر الی غیره اللهم اظهر به دینك و سنه نبیك صلی الله علیه و آله حتی لا یستخفی بشیء من الحق مخافه احد من الخلق اللهم انی ارغب الیك فی دوله كریمه تعزّ بها الاسلام و اهله و تذلّ بها النفاق و اهله و تجعلنا فیها من الدّعاه الی طاعتك و القاده الی سبیك و آتنا فی الدنیا حسنه و فی الآخره حسنه و قنا عذاب النار و اجمع لنا خیر الدارین و اقض عنا جمیع ما تحبّ فیهما و اجعل لنا فی ذلك الخیره برحمتك و منّك فی عافیه آمین ربّ العالمین و زدنا من فضلك و یدك الملاء فانّ كلّ معط ینقص من ملكه و عطاؤك یزید فی ملكك»؛ ‌خداوندا برای ولی قائم به أمرت حجت بن الحسن مهدی ـ كه بر او و بر پدرانش بهترین درود و سلام باد ـ در این ساعت و در همه‌ی ساعت‌ها سرپرست و نگهبان و پیشوا و یاور و راهنما و تأیید كننده (یا خواهان) باش تا این كه بر سراسر زمینت فرمانروای مطاعش سازی و از كران تا كران گیتی برخوردارش نمایی، و او و فرزندانش را از امامانِ وارث قرار دهی، خدایا او را یاری نموده و به وسیله‌ی او پیروزی را برای (دین) خویش تحقق بخش، و نصرت خود را برای او و به دست او فراهم آور، و یاری را به او اختصاص ده،‌و فتح و پیروزی را به روی او بگشای و امر (حكومت) را به غیر او متوجه مساز، خداوندا دینت و سنت پیغمبرت ـ كه درود و سلامت بر او و خاندانش باد ـ را به او آشكار كن، تا چیزی از حق را از بیم احدی از خلق مخفی ندارد، خدایا من به درگاه تو زاری می‌كنم به جهت دولتی گرامی كه اسلام و اهل آن را به آن عزت دهی و نفاق و اهل آن را خوار گردانی، و ما را در آن دولت از دعوت كنندگان به سوی طاعتت قرار داده و در شمار راهنمایان به راهت منظور داری، و در دنیا حسنه‌ای و در آخرت حسنه‌ای به ما عنایت فرمای و ما را از عذاب آتش نگهدار، و خیر دنیا و آخرت را برای ما فراهم ساز، و تمام آنچه در آن دوست داری برای ما قرار ده، و اختیار آن را برایمان محفوظ بدار به رحمت و منت خودت و با عافیت، اجابت فرمای ای پروردگار عالمیان،‌و از فضل و نعمتت بر ما بیفزای (و پیمانه‌مان را) پر كن، كه هر بخشنده‌ای از داراییش كاسته می‌شود، ولی عطای تو در ملكت می‌افزاید.
شب ششم ماه رمضان
از دعایی كه در اقبال از كتاب محمد بن ابی قره نقل شده به دست می‌آید، دعا این است: «اللهم لك الحمد و الیك المشتكی اللهم أنت الواحد القدیم و الآخر الدائم و الرّبّ الخالق و الدیان یوم الدین تفعل ما تشاء بلا مغالبه و تعطی من تشاء بلا منّ و تمنع ما تشاء بلا ظلم و تداول الایام بین الناس و یركبون طبقاً عن طبق أسالك یا ذاالجلال و الاكرام و العزه التی لا ترام و أسئلك یا الله و أسئلك یا رحمن اسئلك أن تصلی علی محمد و آل محمد و أن تعجل فرج آل محمد و فرجنا بفرجهم و تقبل صومی و أسئلك خیر ما أرجو منك و أعوذ بك من شرّ ما أحذر إن أنت خذلت فبعد الحجه و إن أنت عصمت فبتمام النّعمه یا صاحب محمد یوم حنین و صاحبه و مؤیده یوم بدر و خیبر و الموطن التی نصرت فیها نبیّك علیه و آله السلام یا مبیر الجبارین و یا عاصم النبیین أسئلك أقسم علیك بحق یس و القرآن الحكیم و بحق طه و سایر القرآن العظیم أن تصلی علی محمد و آل محمد و أن تحصرنی عن الذنوب و الخطایا و أن تزیدنی فی هذا الشهر العظیم تأییداً تربط به علی جأشی و تسدّ به علی خلّتی اللّهمّ إنی ادرء بك فی نحور أعدائی لا أجدلی غیرك‌ها أنا بین یدیك فاصنع بی‌ما شئت لا یصیبنی إلاّ ما كتبت لی أنت حسبی و نعم الوكیل.»[6]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . مرحوم سید محمد تقی موسوی اصفهانی، مكیال المكارم، ج2، ص78 ـ 89.
[2] . بحارالانوار، ج96، ص341.
[3] . الكافی، ج4، ص162.
[4] . اصول كافی، ج2، ص629.
[5] . قدر / 1.
[6] . اقبال الاعمال، ص128.


برچسب ها: ماه رمضان ، سینه زنی ، مولودی ، امام مهدی(عج) در ادعیه ماه رمضان یكی از زمان‌هایی كه دعای برای امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ در آن سفارش شده است ، تمام ماه رمضان است. ماه رمضان ، بهار قرآن و هنگامه‌ی معطر شدن جان‌های مؤمنان با عطر دل نواز آیه‌های الهی است. رسول گرامی اسلام ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ عترت خود را همراه و قرین قرآن نامید ، پس رمضان همان گونه كه بهار قرآن است. باید بهار ولایت نیز باشد. به همین خاطر در این ماه آن چنان كه از سوی پیشوایان دینی به قرآن دعوت شده است ،

دوشنبه 17 تیر 1392

به پیشواز میهمانی خدا

   نوشته شده توسط: مهدی مهرشریف    نوع مطلب :مقالات ،احادیث ،کتابخانه ،ادعیه وزیارات ،

به پیشواز میهمانی خدا

در پرتو ضیافت الهی
 
 
 رمضان تنها ماهی است كه از آن به عنوان ظرف مناسب برای مهمانی پروردگار از بندگان مؤمن یاد شده است.قرآن و مجامع حدیثی، فضایل فراوانی برای "ماه رمضان " بیان كرده اند كه در این نوشتار كوتاه، به نقل برخی از آن ها بسنده می شود.


مقدّمه
---------
در فرهنگ اسلامی، رمضان این ماه ضیافت الهی؛ آغاز ماه های سال بوده(1) امام صادق علیه السلام می فرماید: "اِذا سَلُمَ شَهرُ رمضانَ سَلُمتِ السّنَةُ "، قال علیه السلام : "و رأس السّنة شهرُ رمضانَ. "(2)سلامت "سال " در گرو سلامت آن است. اگر این ماه انسان مواجه با آفت شود، تمام سال دچار آسیب خواهد شد.
قرآن و مجامع حدیثی، فضایل فراوانی برای "ماه رمضان " بیان كرده اند كه در این نوشتار كوتاه، به نقل برخی از آن ها بسنده می شود:

1. ماه خدا:
ماه رمضان تنها ماهی است كه نامش در قرآن آمده(3) و مستقیما به خداوند سبحان استناد دارد. امام رضا علیه السلام از حضرت علی علیه السلام نقل فرمود: "روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله خطبه ای خواند و در آغاز آن فرمود: "ایها النّاسُ قَد اَقبَلَ اِلیكم شهرُ اللّهِ... "؛(4) مردم، آگاه باشید كه ماه خدا به سوی شما روی كرده است... .
از امام صادق علیه السلام نیز نقل شده است: پیامبر فرمود: "... شهرُ رمضانَ شهرُ اللّهِ عزَّ و جلّ... "؛(5) "ماه رمضان ماه خدای بزرگ است... .(6)
امام سجاد علیه السلام نیز در وقت وداع با ماه رمضان چنین فرمود:
"السّلام علیكَ یا شهرَ اللّهِ الأكبر، و یا عیدَ اولیائِه... "؛(7) سلام بر تو ای بزرگ ترین ماه خدا و ای عید دوستان خدا.

2. برتر از تمام ماه ها:
ماه رمضان به لحاظ ارزشی، با سایر ماه ها فرق دارد و بر آن ها برتری دارد. از رسول اكرم صلی الله علیه و آله نقل شده است: "انَّ شهرَكم هذا لیسَ كالشهور "؛(8) محقّقا این ماه شما همانند دیگر ماه های سال نیست.
از امام زین العابدین علیه السلام نیز چنین نقل شده است: "السّلامُ علیكَ مِن شهرٍ لا تُنافسه الأیآمُ "؛(9) سلام بر تو، ماهی كه هیچ ایام دیگر شایستگی رقابت با تو ندارند. به دیگر سخن، هیچ زمان دیگری با تو منافسه و رقابت نمی كند، تو پیشگامی و یازده ماه به دنبال تو اند.(10)
امام سجاد علیه السلام در سخن دیگری در جهت تبیین وجه این برتری می فرماید: "پس خداوند برتری ماه رمضان را بر دیگر ماه ها از این راه نشان داده كه در این ماه، محرّمات زیاد و فضیلت های آشكار و مشهوری مقرّر شده است. و از این رو، از باب بزرگداشت این ماه، چیزهایی را كه در دیگر ماه ها حلال است، در ماه رمضان حرام شمرده و به خاطر تكریم آن، خوردنی ها و نوشیدنی ها را ممنوع فرموده است... و فضیلت یك شب از شب های این ماه را بر فضیلت شب های هزار ماه دیگر ترجیح داده و نام آن را "شب قدر " نهاد... "(11)

3. ماه زینت بهشت:
مأموران الهی برای ورود و فرا رسیدن ماه رمضان، بهشت را زینت می كنند.(12)

4. ماه نزول قرآن:
قرآن كه برترین كتاب آسمانی و بهترین سخن الهی است،(13) در ماه رمضان و شب مبارك "قدر " نازل شده است.(14) شب قدر طبق صریح آیه قرآن و گفتار نبوی، از هزار ماه برتر است.(15) امام صادق علیه السلام فرمود: "و قلبُ شهر رمضانَ لیلةُ القدرِ. "(16)

5. ماه ضیافت الهی:
رمضان تنها ماهی است كه از آن به عنوان ظرف مناسب برای مهمانی پروردگار از بندگان مؤمن یاد شده است.(17) بدین روی، می بینیم: در فرازی از خطبه ای كه رسول گرامی صلی الله علیه و آله در آستانه ورود به "ماه رمضان " ایراد فرموده آمده است: "اَیها النّاسُ قَد اَقبلَ اِلیكم شهرُ اللّهِ... هو شهرٌ دُعیتم فیه الی ضیافةِ اللّه... "؛(18) ای مردم، ماه خداوند به سوی شما روی كرده است...؛ ماهی كه شما در آن ماه به مهمانی پروردگار كریم دعوت شده اید.

الف. مفهوم "ضیافت الهی "
------------------------------
نزد ارباب فن، اولین قدم در حوزه "ضیافت الهی " كسب فهم دقیق نسبت به معنای این تعبیر بلند عرفانی است. امام خمینی قدس سره در این باره می فرماید: "... ما باید حساب كنیم، ببینیم كه این ضیافت چی بوده است، و ما چقدر راه یافتیم به این ضیافت. در عین حالی كه همه عالم تحت رحمت الهی است و هرچه هست رحمت اوست و رحمت او به همه چیز واسعه است، لكن باب ضیافت یك باب دیگر است، دعوت به "ضیافت " یك مسئله دیگری است. "(19)

ایشان در گفتار دیگری فرمود: "من فكر می كردم كه این ضیافتی كه شما مؤمنین دعوت برش شدید كه "ضیافت اللّه " است این چیست؟ دعوت شدیم به "ضیافت... " "ضیافت " رفتن در حضور آن كسی است كه انسانی را دعوت كرده است. خدا دعوت كرده است، ما هم در اثر این، در دنبال این دعوت وارد می شویم در این ضیافت، آیا ما در این ماه رمضان، در این ضیافت وارد شده ایم؟... آیا در محضر حق تعالی، كه دعوت كرده است ما را، ما رفته ایم در این محضر تا استفاده بكنیم؟ یا وارد نشده ایم؟... "(20)

به هر حال، باید دانست كه "ضیافت الهی " با مهمانی های معمولی بسیار متفاوت است. بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، در تبیین این تفاوت می فرماید: "خداوند دعوت كرده است ما را به اینكه شما باید وارد بشوید در این میهمان خانه و این ضیافت هم جز ترك، چیزی نیست؛ ترك هواها، ترك خودی ها، ترك منی ها. این ها همه در این میهمان خانه است. همان طوری كه شهوات ظاهری را باید ترك بكنیم، از شهوات باطنی، كه بالاترین سدّ راه است برای انسان، باید از این ها جلوگیری كنیم. تمام این مفاسد كه در عالم حاصل می شود، برای این است كه در این ضیافت وارد نشده اند، یا اگر وارد شده اند استفاده نكرده اند... كوشش كنید كه این دعوت را لبّیك بگویید، راه به شما بدهند در اینجا، و اگر چنانچه راه یافتید مسائل حل است... "(21)

نكته مهم اینكه فهم درست از این ضیافت، موجب می شود مهمان های پروردگار نه تنها از طولانی شدن ماه رمضان خسته نشوند، بلكه آرزویشان این باشد كه تمام سال ماه رمضان باشد تا همواره از حضور در این میهمان خانه بهره گیرند. رسول اكرم صلی الله علیه و آله می فرماید: "لو یعلَمُ العبادُ ما فی رمضان َ لودّوا ان یكونَ رمضانُ السّنةَ. "(22)

سعیدبن جبیر(23) می گوید: "از ابن عباس پرسیدم: پاداش كسی كه در ماه رمضان روزه بگیرد و حقّش را بشناسد چیست؟ ابن عباس پاسخ داد: ابن جبیر، خودت را آماده كن تا پاسخی به تو بدهم كه تا به حال گوش هایت آن را نشنیده و بر قلبت خطور نكرده است... از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم كه می فرمود: "لو عَلمتم مالكم فی رمضانَ لزدتم للّهِ تبارك و تعالی شكرا "؛(24) اگر می دانستید در ماه رمضان چه منافعی برای شما در نظر گرفته شده است، هر آینه زیاد خدا را شكر می كردید.

ب. همگانی بودن ضیافت الهی
----------------------------------
در ضیافت الهی، به دلیل نامتناهی بودن وجود پروردگار و گسترده بودن دامنه عطا و رحمت الهی، هیچ نوع محدودیت كمّی مطرح نیست؛ دعوت نامه برای همه مردم صادر شده و همگان به حضور در این مهمانی فراخوانده شده اند. بدین روی، پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله در زمان ابلاغ این دعوت نامه می فرماید: "ای مردم، ماه خدا به شما رو كرده است...؛ ماهی كه شما در آن ماه به مهمانی پروردگار دعوت شده اید. "(25)

امام خمینی قدس سره نیز در راستای این سخن بلند نبوی می فرماید: "خدا همه را دعوت كرده است به این ضیافت، و اهل معرفت و كُمّل از اولیا در آن ضیافت وارد می شوند و می توانند، البته (افراد) نادری می توانند از عهده برآیند. "(26)

همّتی باید، قدم در راه زن صاحب آن خواه مرد و خواه زن

غیرتی باید، به مقصد ره نورد خانه پرداز جهان چه زن چه مرد

شرط راه آمد نمودن قطع راه بر سر رهرو چه معجر چه كلاه.(27)

ج. آداب ضیافت الهی
-----------------------
یكی از محورهای مهم در حوزه ضیافت، توجه به آداب مربوط به آن است. اگر مهمانان، به درستی با این آداب آشنا نباشند و یا به آن عمل نكنند، نتیجه مطلوبی از ضیافت نصیبشان نخواهد شد. برخی از این آداب عبارتند از:

1. ترك هواهای نفسانی
در آموزه های وحیانی، متابعت از "هوای نفس " و پیروی از خواهش های نفسانی، ریشه همه لغزش ها و مصیبت ها به حساب آمده است.(28) بدین روی، رسول اكرم صلی الله علیه و آله می فرماید: "انّما سُمِّی الهوی لأَنَّه یهوی بصاحبِه "؛(29) به خواهش های نفسانی، "هوا " گفته اند؛ چون صاحبشان را به انحطاط و سقوط می كشانند. پس باید به مقابله با هوای نفس برخاست تا از شرّ آن در امان ماند.
اگرچه كسب موفقیت در این عرصه و نجات یافتن از خطر هوای نفس، و چشم پوشیدن از خواهش های نفسانی در عرصه های زندگی منوط به تحمّل سختی های فراوان است، ولی حقیقتی دست یافتنی است. به هر حال، باید یوسف وار در این راستا حركت كرد و از خداوند مدد جُست. خوشبختانه ماه رمضان مناسب ترین زمان برای آغاز این مبارزه و چیره شدن بر شیاطین است؛ چه آنكه آن ها در این ماه، در قید و بند قرار دارند و بسته شده اند. رسول اكرم صلی الله علیه و آله در فرازهای پایانی خطبه شریفه شعبانیه می فرماید: "... والشّیاطین مغلولةٌ فاسألوا رَبّكم اَن لا یسلّطُها علیكم... "؛(30)... شیاطین (در این ماه) بسته شده اند. پس، از خدای خود بخواهید كه آن ها را بر شما مسلّط نسازد.
در بخشی از سلام های امام سجاد علیه السلام به ماه رمضان نیز می خوانیم: "السّلام علیكَ مِن ناصرٍ أعانَ علی الشیطانِ و صاحبٍ سَهّلَ سُبُل الأحسان "؛(31) سلام بر تو ای رفیقی كه كمك كردی تا بر شیطان مسلّط شویم و ای دوستی كه راه های خوبی را بر ما آسان گرداندی.
به دیگر سخن، امام سجاد علیه السلام می فرماید: "انسان در این ماه بر شیطان مسلّط می شود و به خاطرات شیطانی گوش فرا نمی دهد. گویا می فرماید: تو برای ما دوست خوبی بودی كه توانستیم به كمك تو بر شیطان پیروز شویم. ما نه تنها در بُعد سلبی از دست شیطان نجات پیدا كردیم و كار بدی نكردیم، بلكه در بعد اثباتی هم پیروز شدیم. راه های خیر را خوب و به آسانی طی كردیم. اگر در غیر ماه مبارك رمضان كار خیر را به سختی انجام می دادیم، در این ماه به آسانی انجام دادیم. تو باعث شدی كه ما راه احسان را با سهولت طی كنیم.(32)
امام خمینی قدس سره در مقام توصیه به همه كسانی كه خواهان ورود به عرصه ضیافت الهی می باشند، فرمود: "همه كسانی كه دعوت شدند به این ضیافت، بدانند كه ضیافت خدا در این نشئه، چشم پوشی از شهوات است و ترك آن چیزی كه قلب انسان، یعنی روح طبیعی انسان، بهش مایل است. آن ها را باید ترك كنید. این ضیافت خداست و این ضیافت سایه ضیافت هایی است كه در طول عالم وجود تحقق دارد، منتهی در عالم ماده، به این صورت است كه ترك شهوات طبیعی است، شهوات جسمانی است، و در عالم مثال، ترك شهوات خیالی است، و در عالم بعد از مثال، ترك شهوات عقلانی است...؛ ضیافت اللّه به ترك این چیزهاست؛ برای اینكه این ضیافت، رفتن در حضور آن كسی است كه انسان را دعوت كرده است.(33)
"اگر ذرّه ای هوای نفس در انسان باشد، این به مهمانی وارد نشده است. یا اگر وارد شده است، استفاده نكرده است. تمام این جار و جنجال هایی كه در دنیا می بینید، برای این است كه استفاده از این ضیافت نكرده اند، در این میهمانی وارد نشده اند، دعوت خدا را قبول نكرده اند... ترك اكل و شرب كردیم، لكن آنكه باید بشود نشده است... اگر می بینید در دنیا جنگ و جدال است و در بین شما هم خدای نخواسته نمونه اش هست، بدانید در این ضیافت وارد نشدید. ماه رمضان را ادراك نكردید. "(34)

2. توجه به ورود ماه ضیافت
بیشتر انسان ها از نعمت هایی كه خداوند ارزانی آنان داشته است غافلند. در نتیجه، استفاده درست از آن ها نمی كنند. شاید بدین جهت است كه خداوند از انسان با وصف "كفور " و "كفّار " یاد می كند.(35) صاحبان چنین رفتاری ناپسند پس از زوال این نعمت، متوجه عظمت آن می گردند و برای از دست رفتن آن حسرت می خورند، كه سودی ندارد.
بی تردید، یكی از برترین نعمت هایی كه خداوند به بشریت عرضه داشته دعوت به مهمانی الهی در ماه رمضان است كه بیشتر مردم از عظمت آن غافلند و معرفتی نسبت به آن ندارند. تنها اولیای خاص الهی از آن آگاه و بر آن شاكرند و از درگاهش مسئلت می كنند تا به آنان توفیق شناخت آن را نیز عطا فرماید.
در فرازی از دعای وداع امام سجاد علیه السلام با ماه رمضان، چنین می خوانیم: "الحمدُ للّهِ الّذی جَعَلَ مِن تِلكَ السُّبُلِ شَهرهُ شهرَ رمضان، شهر الصّیام و شهرَ الأسلام و شهرَ الطّهورِ... اللّهُمَّ صَلِّ علی محمدٍ و آله وَاَلْهِمنا معرفةَ فضلِه و اِجلالَ حُرمته... "؛(36) ستایش خدایی را سزاست كه یكی از راه های رضوانش را ماه خودش، یعنی ماه رمضان، قرار داد؛ ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت... خداوندا، بر محمّد صلی الله علیه و آله و آل او درود فرست و توفیق شناخت فضیلت این ماه و بزرگداشت حرمت آن را به ما الهام فرما... "
این سخن امام سجّاد علیه السلام در عین آنكه شكر درك ماه رمضان و تقاضای توفیق معرفت آن از درگاه خدای متعال می باشد، هشدار به آنانی است كه شاهد گذشت سال و ماه هستند، ولی از طلوع و غروب این ماه عزیز غافلند.
به یقین، كسانی كه از ورود ماه رمضان بیگانه باشند، توفیق بهره گیری از آن را نیز از دست خواهند داد. پس برای مصون ماندن از چنین آفتی بزرگ، شایسته است كه از آمادگی لازم برای ورود به ماه رمضان برخوردار باشیم.(37)
امام صادق علیه السلام می فرمایند: "كانَ رسولُ اللّه صلی الله علیه و آله اِذا دَخَلَ شهرُ رمضان یقولُ "اللّهمَّ اِنَّهُ قَد دَخلَ شهرُ رمضانَ "... "؛(38) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله همواره هنگام ورود ماه رمضان، به خداوند عرضه می داشت: پروردگارا، ماه رمضان فرا رسید.
در باب سیره امام صادق علیه السلام نیز می خوانیم: آن بزرگوار هم در وقت ورود ماه رمضان، به خداوند عرضه می داشت: "اللّهمَّ هذا شهرُ رمضان المباركِ الّذی اَنزلتَ فیه القرآنَ... قَد حضَر... "؛(39) خدایا، ماه رمضان مباركی كه تو قرآن را در آن فرو فرستادی، فرا رسید.
مرحوم شیخ جعفر شوشتری پس از نقل این سخن امام صادق علیه السلام ، چنین آورده است: "امام صادق علیه السلام نمی خواهد خدا را خبر كند بر آنكه ماه مبارك داخل شده، بلكه می خواهد عرض كند كه ای خدای من، من مطلع شده ام به دخول ماه مبارك. تو هم عرض كن: ای خدای من، من مطّلع شده ام كه ماه مبارك داخل شده است. "(40)

3. شكر درك ماه ضیافت
صفت شاكر بودن بسیار زیبا بوده و مورد تأكید قرآن و رهبران دینی است(41) و از افراد سپاسگزار به نیكی یاد شده است.(42) بدین روی، بر دعوت شدگان و ره یافتگان به باب ضیافت الهی لازم است پس از طلوع ماه رمضان، به اسوه هایی همچون پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام تأسّی كنند و روی به درگاه خالق متعال آرند و او را از اعطای این نعمت عظیم، سپاسگزار باشند.
ابن عبّاس می گوید: "پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: "لَو عَلِمتم مالكم فی شهرِ رمضان لَزدتم للّهِ تعالی شكرا. "(43)
امام سجاد علیه السلام نیز هنگام خداحافظی با ماه رمضان، به خداوند عرضه می دارد: "اللّهمَّ اِنّا اهلُ هذا الشهر الّذی شرّفتنابِه و وفّقتنا بمنّكَ له حینَ جَهِلَ الاشقیاءُ وقتَه، و حُرموا لشقائهم فَضلَه "؛(44) خداوندا، ما اهل این ماهی هستیم كه ما را بدان شرافت بخشیدی و با فضیلت، به ما توفیق درك آن را عطا نمودی، در حالی كه شقاوت پیشگان نسبت به وقت گران بهای آن جاهل، و به خاطر شقاوتشان از فضل آن بی بهره اند.
در حالات سیدبن طاووس(45) آمده است: وی به دلیل آنكه با الهام از برخی روایات، ماه رمضان را آغاز سال اهل سیر و سلوك می دانست، با درك ماه رمضان جدید، به سپاسگزاری خداوند روی می آورد و می گفت: "چگونه من نماز شكر نخوانم،
و حال آنكه پروردگار كریم، مرا از خطرهای سال گذشته حفظ كرد و فرصتی در اختیارم قرار داد تا به استقبال سال جدید روم، و مرا از طریق بیماری و غیره، از دست یابی به سعادت در این ماه و عبادت در آن محروم نكرد. "(46)

4. رعایت حرمت ماه ضیافت
در برخی از روایات آمده است: "حدّ و مجازات پاره ای از گناهان در ماه رمضان، به جهت نادیده گیری حرمت آن، تشدید می شود. "(47) پس بر ضیوف الرّحمان لازم است حرمت ماه رمضان را نگه دارند و در جهت ادای حقّ او كوشا باشند.
امام سجاد علیه السلام می فرماید: "ولزِمنالَه الذّمامَ المحفوظ و الحرمةَ المرعیةَ، و الحقُّ المقضی... "؛(48) و بر ما لازم است كه عهد محفوظ و حرمت شایسته رعایت و حق ادا شدنی او را نگاه داریم.
بی تردید، رعایت حرمت ماه ضیافت، سعادت و خوش بختی به دنبال خواهد داشت؛ همان گونه كه امام سجاد علیه السلام در خطاب به ماه رمضان فرمود: "وما اَسعدَ مَن رَعی حُرمتكَ بِك... "؛(49) و چه خوش بخت است كسی كه به خاطر تو، احترامت را نگه دارد!
در فراز دیگر از این دعا، از درگاه خداوند این گونه می خواهد: خدایا، كسی كه به طور شایسته رعایت حقّ این ماه را نموده و حرمت آن را به خوبی حفظ كرده و به شایستگی، حدود و احكام این ماه را بجای آورده و از گناهان در این ماه خودداری نموده و یا به گونه ای به قرب تو راه یافته كه حتما از او راضی شده ای و رحمت خود را شامل حالش گردانیده ای، پس، از خزانه دانایی ات مثل آن را به ما هم عطا فرما و چندین برابر آن از فضل خویش برما ببخشای، كه به راستی، فضل تو كاستی ندارد و خزینه های تو كم نمی گردند، بلكه افزون تر می شوند و معادن احسان تو هرگز فنا نمی پذیرند، و به راستی بخشش های تو عطایی است خوش گوار.(50)

د. نمودهایی از رهاورد ضیافت الهی
----------------------------------------
یكی از محورهای مهم در آیات و روایات در باب ضیافت الهی، توجه به رهاوردهای مهم این ضیافت بزرگ است.

بی تردید، تبیین این رهاوردها نقش مهمی در فزونی عشق افراد به ماه ضیافت، و تلاش مضاعف آنان در جهت استفاده بهینه از این عطای الهی ایفا خواهد نمود. در اینجا، از باب نمونه، برخی از آن ها بررسی می شوند:

1. قرب الهی
برترین مقام معنوی انسان، نیل به مقام "وصل " و "قرب الهی " است.(51) كسانی كه توفیق دست یافتن به چنین مقامی رفیقشان گردد، از منزلت والایی نزد پروردگار برخوردارند.(52) و در عالم آخرت نیز صاحب جایگاهی خاص و متنعّم به نعمت های ویژه می باشند(53) و آب شربشان از چشمه مخصوصی خواهد بود.(54)
طبق آیات و روایات، رسیدن به مقام "قرب "، امری است شدنی و ممكن،(55) ولی مشروط به تحمّل رنج های خاص خودش است؛ مانند: بیداری شب، پرهیز از گناه و دوری از لقمه های حرام.(56)
خوشبختانه آیات و روایات، راه كارهای مشخصی برای این منظور ارائه كرده اند.(57) جامع همه آن ها انجام "عمل صالح " و تلاش در جهت اطاعت محض از فرمان پروردگار كریم است:
"فَمَن كانَ یرجوُا لِقاءَ رَبَّهِ فَلیعمل عملاً صالحا "(كهف: 109)؛ هر كس امید لقای پروردگارش را دارد، باید عمل صالح انجام دهد.
"مَن كانَ یرجُوا لِقاءَ اللّهِ فاِنَّ اَجلَ اللّهِ لآتٍ. "(عنكبوت: 5) در این آیه محذوفی در تقدیر است: مَن كانَ یرجُوا لقاءَ اللّهِ فلیبادِرْ بالطّاعةِ قبلَ اَن یلحقهُ الأجلُ؛ هركس امید لقای پروردگار را دارد، باید هرچه می تواند از اطاعت فرمان او مضایقه نكند؛ زیرا زمانی كه خداوند تعیین كرده است، سرانجام فرا می رسد.(58)
بدون هیچ تردیدی باید گفت: یكی از برترین مصداق های "عمل صالح " و گام برداشتن در طریق اطاعت خالق متعال، گرفتن "روزه "، بخصوص روزه ماه مبارك رمضان، است. در حدیث شریف قدسی پروردگار كریم می فرماید: "الصّومُ لی و اَنَا اَجزی به "؛(59) روزه مال من است و من شخصا جزای روزه دار را خواهم داد.
البته اگر كلمه "أجزی " به ضمّ همزه (أُجزی) قرائت شود، معنای این حدیث چنین است: روزه مال من است و من جزای روزه دار هستم؛ یعنی روزه دار با این عملش، به مقام قرب الهی می رسد.
به عبارت دیگر، "باطن روزه، انسان را به "جنّة اللقاء "، كه به حساب نمی آید، می رساند. "(60)
امام خمینی قدس سره می فرماید: "ماه مبارك رمضان، كه ماه مبارك است، ممكن است برای این باشد كه ماهی است كه ولی اعظم، یعنی رسول خدا صلی الله علیه و آله ، [به مقام قرب] واصل شده و بعد از وصول، ملائكه را و قرآن را نازل كرده است. "(61)

2. استجابت دعا
یكی از وعده های الهی در قرآن، "اجابت دعا "ی اهل دعا و نیایش است. پروردگار كریم از رسول اكرم صلی الله علیه و آله خواست به مردم خبر دهد: "قال رَبُّكُم ادعونی اَستَجِب لَكُم " (غافر: 60)؛ پروردگار شما گفته است مرا بخوانید تا دعای شما را اجابت كنم.
پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله درباره حتمی بودن این وعده الهی، می فرماید: "ما كانَ اللّهُ لِیفتحَ لعبدٍ الدّعاءَ فیغلقَ عَنهُ الأجابةَ، اللّهُ اكرمُ مِن ذلكَ "؛(62) از ساحت قدس الهی دور است كه به بنده ای وعده اجابت دهد، ولی راه اجابت آن را به رویش ببندد، او كریم تر از این است.
البته استجابت دعا متوقف بر شرایطی خاص و رعایت آدابی ویژه و عدم موانع است.(63)
از جمله اموری كه در اجابت دعا نقش مهمی ایفا می كنند، موقعیت زمانی است. ماه ضیافت الهی بهترین زمان برای استجابت دعاست.
در فرازی از خطبه "شعبانیه " نبی اكرم صلی الله علیه و آله آمده است: "و دعاؤُكم فیه مستجابٌ "؛(64) دعای شما در ماه رمضان به اجابت خواهد رسید.
امیرمؤمنان علیه السلام نیز می فرماید: "علیكم فی شهر رمضانَ بكثرةِ الأستغفار و الدُّعاء... فیدفعُ البلاءَ عَنكم "؛(65) بر شما لازم است در ماه رمضان، زیاد استغفار دعا كنید؛ زیرا بلا را از شما دفع می كند.
نكته مهم اینكه ازپیامبراكرم صلی الله علیه و آله نقل شده است كه: خداوند عده ای از فرشتگان را موكّل فرموده است كه برای روزه داران دعاكنند. سپس حضرت فرمود: "جبرئیل سلام الله علیه به من گفت: خدای سبحان فرمود: من فرشتگان را موكّل برای دعا كسی نكردم، مگر آنكه دعایشان را مستجاب می كنم. برای اینكه دعای فرشتگان را مستجاب كند، آن ها را موكّل فرمود كه برای روزه داران دعا كنند. "(66)

3. آزادی
در اسلام، چیزی به عظمت "آزادی " ارزش ندارد، و نعمتی بالاتر از آزادی و آزادگی و حریت نیست، تا انسان، گرفتار شهوت و غضب و برده هوا نباشد، و زمامش را به دست هوسش نسپرد. معصومان علیهم السلام در بسیاری از كلمات به ما آموختند كه آزاد شوید.(67)
یكی از مهم ترین چیزهایی كه سبب به خطر افتادن این عطیه بزرگ الهی به بشر می شود، ارتكاب معصیت و غوطه خوردن در شهوات و آلودگی به گناه است. انسان گرفتار شهوات و تمایلات نفسانی، انسانی آزاد محسوب نمی شود.
به همین دلیل امام صادق علیه السلام می فرماید: "مَن رفَض الشّهوات فصَار حُرّا "؛(68) اگر كسی شهوت را ترك كند، آزاد می شود.
انبیای الهی مبعوث شدند تا بشریت را از هر نوع اسارت نجات بخشند، و تمام غُل ها و زنجیرهای اسارت آفرین را از پیش پای او بردارند(69) و او را از بندگی همه معبودهای دروغین رها سازند.(70)
یكی از رایج ترین نوع اسارت در حیات بشری، اسارت هواهای نفسانی و غوطه خوردن در گرداب گناه است. ماه ضیافت الهی فرصت مناسبی است برای رهیدن از همه اسارت ها، بخصوص رهیدن از این نوع اسارت.
رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمودند: "ایها النّاسُ انّ اَنفسَكُم مرهونةٌ بِأعمالِكم ففكُّوها بأستغفاركم "؛(71) مردم! شما آزاد نیستید، در قفس هستید و نمی دانید كه در قفس هستید؛ گناهانتان شما را در قفس زندانی كرده است. در ماه مبارك رمضان، با استغفار خود را آزاد كنید.
انسان گنه كار بدهكار است و بدهكار باید گرو بسپرد. در اینجا، خانه و زمین را به عنوان گرو قبول نمی كنند، اینجا جان را به گرو می گیرند. آنكه بگوید من هرچه بخواهم می كنم، هرجا بخواهم می روم، و هرچه بخواهم می گویم، او اسیر است؛ آزاد نیست. آنكه گرفتار "هوس " و "آز " است، برده است، نه آزاد. ما اگر بخواهیم بدانیم بنده ایم یا آزاد راه دارد، و آن اینكه اگر به دلخواه خود عمل می كنیم، معلوم می شود در قفس "آز " هستیم، و اگر به خواسته خدای سبحان عمل می كنیم، آزاد هستیم. آنكه "آزاد " است به غیر خدا نمی اندیشد. این ماه، ماه آزاد شدن است، هر روز كه می گذرد یك بند از بندهایی كه بافته ایم باید بگسلد تا پایان ماه كاملاً آزاد شویم.(72)
كسانی كه از ماه مبارك رمضان و سفره ضیافت الهی استفاده بهینه كرده اند و با برنامه ریزی دقیق، از لحظه لحظه آن بهره جسته اند، آزاد شده اند.
امام سجاد علیه السلام می فرماید: "السّلامُ علیك ما اكثرَ عتقاءُ اللّهِ فیك "؛(73) سلام بر تو ای ماهی كه چقدر بنده ها را خدا در این ماه آزاد كرد.
انشاءالله همه ما در ماه ضیافت الهی برای رستن از هر قید و بند غیرمقعول و غیرشرعی تلاش كنیم تا در زمره آزادشدگان در این ماه عزیز قرار گیریم.
---------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها

1 امام صادق علیه السلام می فرماید: "فعزّة الشّهور شهرُاللّهِ عزّوجلّ و هو شهرُ رمضانَ "؛ آغاز همه ماه های سال، ماه خدای متعال یعنی ماه رمضان است. (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1403 ق، چ دوم، ص 384.)

2 همان، ص 339 / شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، چ دوم، تهران، مكتبة الاسلامیه، ج 7، ص 225، باب 18 از ابواب احكام ماه رمضان، حدیث 15.

3 بقره: 185.

4 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 356 / شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا علیه السلام ، ج 1، ص 230 / محمدتقی مجلسی، روضة المتّقین، فی شرح اخبار الائمّة المعصومین علیهم السلام ، ج 3، ص 277 / سید رضی الدین بن طاووس، اقبال، بیروت، مكتب الاعلام الاسلامی، 1414 ق، ج 1، ص 1 / شیخ بهائی، الاربعین، ص 84، حدیث 9.

5 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 356.

6 آیة اللّه جوادی آملی در جهت تبیین وجه این انتساب می فرماید: "چون در این ماه "صوم اللّه " مطرح است، چون روزه مال خداست و این ماه، ماه روزه است، لذا ماه مبارك رمضان را "شهراللّه " می نامند. " (عبدالله جوادی آملی، اسرار عبادت، ص 102).

7 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، ترجمه فارسی صحیفه كامله سجّادیه، قم، الهادی، 1376، ص 198 و 199، دعای چهل و پنجم.

8 محدبن علی صدوق، الامالی، ص 33.

9 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، ص 198 و 199.

10 عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص 314.

11 محسن غرویان وعبدالجواد ابراهیمی، پیشین، ص 187، دعای چهل و چهارم.

12 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 338.

13 همان، ج 74، ص 114، 122 و 290 و ج 89، ص 19 / محمدبن یعقوب كلینی، فروع كافی، ج 8، ص 175 / شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج 4، ص 287 / زمر: 23.

14 قدر: 2 / محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 359 / محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، ص 186 و 187.

15 ر.ك: بقره: 185 / دخان: 3 / قدر: 1 / شیخ حرّ عاملی، پیشین، ج 7، ص 256.

16 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 386.

17 ناگفته نماند كه در كتب حدیثی، از كسان دیگری هم با عنوان "ضیف اللّه " (مهمان خدا) یاد شده است؛ از جمله: الف) كسی كه مشغول نماز واجب باشد. (ر.ك: محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 74، باب 21، ص 352، روایت 21)؛ ب) كسی كه برای انجام مناسك حجّ و عمره به زیارت خانه خدا مشرّف شود. (همان، ج 77، باب 3، ص 64، روایت 4.)

18 محمدباقر مجلسی، ج 93، ص 356 / شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا علیه السلام ، ج 1، ص 230 / محمدتقی مجلسی، پیشین، ج 3، ص 277 / سید بن طاووس، پیشین، ج 1، ص 1 / شیخ بهائی، پیشین، ص 84، حدیث 9.

19 امام خمینی، صحیفه نور، ج 19، ص 15.

20 همان، ج 20، ص 87 و 86.

21 همان، ج 20، ص 210 و 211.

22 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 346.

23 سعیدبن جبیر اسدی از جمله شخصیت های شیعی كوفی است كه در زهد و عبادت و در آگاهی به دو علم مهم اسلامی (فقه و تفسیر قرآن) مشهور بوده است. وی از شاگردان ابن عباس بود. او از مدافعان راستین مكتب اهل بیت علیهم السلام و از ثابت قدمان در باب محبت آن بزرگواران به شمار می آید. این شخصیت بزرگ شیعی سرانجام، در سن 49 سالگی، به جرم دوستی آل الرّسول صلی الله علیه و آله ، در سال 95 هجری توسط حجّاج بن یوسف ثقفی به شهادت رسید. (شیخ عباس قمی، سفینة البحار، تهران، دارلأسوة للطباعة النشر، 1414 ق، ج 4، ص 155 و 156.)

24 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 351.

25 همان، ص 356.

26 امام خمینی، پیشین، ج 20، ص 87.

27 حسن حسن زاده آملی، نامه ها برنامه ها، قم، قیام، 1373، ص 23.

28 محمد محمدی ری شهری، میزان الحكمه، بیروت، 1405 ق، ج 10، ص 373، ش 21063 و 21067.

29 همان، ص 374، ش 21069.

30 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 356.

31 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، ص 198، دعای چهل و پنجم.

32 عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص 313.

33 امام خمینی، پیشین، ج 20، ص 86 و 87.

34 همان، ص 210 و 211.

35 ابراهیم: 34 / اسراء: 67 / حج: 66 / شوری: 48 / زخرف: 15.

36 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، دعای چهل و چهارم، ص 187 و 189.

37 ر.ك: شیخ حرّ عاملی، پیشین، ج 7، ص 218، باب 17 از ابواب احكام ماه رمضان، باب "استحباب التّهیؤ لدخول شهر رمضان ".

38 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 94، ص 340.

39 همان، ص 329.

40 شیخ جعفر شوشتری، 23 مجلس سخنرانی های اخلاقی، قم، مؤمنین، 1377، ص 22.

41 الف. قرآن: بقره: 152 / آل عمران: 144 / نحل: 121 / نمل: 40 / لقمان: 12؛ ب. روایات: محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 68، باب 61، ص 18.

42 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 68، ص 53.

43 شیخ حرّ عاملی، پیشین، ج 7، ص 174، باب اول از ابواب احكام ماه رمضان، حدیث 9.

44 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، ص 200 و 201، دعای چهل و پنجم.

45 سید رضی الدین بن طاووس، علی بن موسی بن جعفر علوی حسینی (م 664 ق) مشهورترین مرد خاندان خود بود. كتاب لهوف در مقتل، اقبال در باب دعا و نیایش و الطّرائف فی مذهب الطّوائف در حوزه اعتقادیات از جمله تألیفات این شخصیت شیعی است. (محمد معین، فرهنگ معین، ج 5، ص 85).

مرحوم شیخ عباس قمی از استادش محدّث نوری نقل می كند: "از بخش های مختلفی از كتاب هایش، بخصوص از كشف المحجّة برمی آید كه باب ملاقات او با امام زمان علیه السلام باز بوده است. (شیخ عباس قمی، پیشین، ج 5، ص 342) محدّث قمی از كتاب منهاج الصّلاح، مرحوم علّامه حلی نیز نقل می كند: "سیدبن طاووس، عابدترین مردم زمان خود بود. " (همان).

46 سید رضی الدین بن طاووس، پیشین، ج 1، ص 71.

47 شیخ حرّ عاملی، پیشین، ج 18، ص 474، باب 9 از ابواب "حدّالمسكر "، و ص 585، باب 12 از ابواب "بقیة الحدود والتّعزیرات ".

48 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، دعای چهل و پنجم، ص 198 و 199.

49 همان.

50 همان، ص 202 و 203.

51 البته منظور از "قرب " در اینجا "قرب مقامی " است، نه "قرب مكانی "؛ چرا كه خداوند مكان ندارد. (ناصر مكارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج 23، ص 206.)

52 "السّابقون السابقونَ اولئكَ المُقرَّبون. " (واقعه: 10 و 11)

53 "فَاَمّا مَن كانَ مَنِ المقرّبین فَروحٌ و ریحانٌ و جنّةُ نعیمٍ. " (واقعه: 88 و 89)

54 "عینا یشربُ بها المقرّبون. " (مطفّفین: 28)

55 محمد محمدی ری شهری، پیشین، ج 8، ص 106 115.

56 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 75، ص 380.

57 محمد محمدی ری شهری، پیشین، ج 8، ص 113 115.

58 ناصر مكارم شیرازی و دیگران، پیشین، ج 16، ص 210.

59 محمدتقی مجلسی، پیشین، ج 3، ص 326.

60 عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص 111.

61 امام خمینی، پیشین، ج 19، ص 171.

62 محمد محمدی ری شهری، پیشین، ج 3، ص 253، ش 5582.

63 برای آشنایی با آداب و شرایط دخیل در اجابت و یا عدم اجابت دعا ر.ك: همان، ج 3، ص 257 268.

64 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 356.

65 سید حسن شیرازی، حدیث رمضان، قم، دارالهدی، 1044 ق، ص 198 و 199.

66 عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص 110 و 111 به نقل از: محمدتقی مجلسی، ج 3، ص 228.

67 عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص 18 و 313.

68 همان، ص 313 به نقل از: شیخ مفید، امالی، مجلس ششم، حدیث 14.

69 "الّذینَ یتَّبِعونَ الرّسولَ النّبی الامّی... و یضعُ عنهم اصرهم و الاغلال الّتی كانت علیهم. " (اعراف: 157)

70 نهج البلاغه، خطبه 147.

71 محمدباقر مجلسی، پیشین، ج 93، ص 356.

72 عبدالله جوادی آملی، پیشین، ص 18 و 19.

73 محسن غرویان و عبدالجواد ابراهیمی، پیشین، دعای چهل و پنجم، ص 168 و 169.

نویسنده: سیدحسین شفیعی دارابی

منبع:مجله معرفت، شماره 83